ਅੱਜ ਦੀ ਹੁਕਮਨਾਮਾ ਸਚਖੰਡ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ , ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, 13 ਨਵੰਬਰ 2026, ਅੰਗ 682
-
ਅੱਜ ਦਾ ਮੁੱਖਵਾਕ
-
ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਹੁਕਮਨਾਮਾ
-
Hukamnama Sahib Today
-
13 November 2026 Hukamnama
-
Ang 682 Gurbani
-
Dhanasari Mahalla 5
-
ਗੁਰਬਾਣੀ ਪੰਜਾਬੀ ਅਰਥ
-
SGPC Daily Hukamnama
-
ਨਾਮ ਸਿਮਰਨ ਅਤੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਚਾਰ
ਮੂਲ ਗੁਰਬਾਣੀ ਪਾਠ
ਧਨਾਸਰੀ ਮਹਲਾ ੫ ॥
ਜਿਸ ਕਉ ਬਿਸਰੈ ਪ੍ਰਾਨਪਤਿ ਦਾਤਾ ਸੋਈ ਗਨਹੁ ਅਭਾਗਾ ॥
ਚਰਨ ਕਮਲ ਜਾ ਕਾ ਮਨਿ ਰਚਿਓ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸਰੋਵਰ ਪਾਗਾ ॥੧॥
ਤੇਰਾ ਜਨੁ ਰਾਮ ਨਾਮਿ ਰੰਗਿ ਜਾਗਾ ॥
ਆਲਸੁ ਛੀਜਿ ਗਇਆ ਸਭੁ ਤਨ ਤੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿਉ ਮਨੁ ਲਾਗਾ ॥ ਰਹਾਉ ॥
ਜਹ ਜਹ ਪੇਖਉ ਤਹ ਨਾਰਾਇਣ ਸਗਲ ਘਟਾ ਮਹਿ ਰਾਜਾ ॥
ਨਾਮ ਉਦਕੁ ਪੀਵਤ ਜਨ ਨਾਨਕ ਤਿਆਗੇ ਸਭਿ ਅਨੁਰਾਗਾ ॥੨॥੧੬॥੪੭॥
ਹੁਕਮਨਾਮੇ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਭਾਵ
ਅੱਜ ਦਾ ਸ਼ਬਦ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਨਾਮ-ਸਿਮਰਨ ਰਾਹੀਂ ਆਤਮਿਕ ਜਾਗਰੂਕਤਾ, ਪ੍ਰਭੂ-ਪ੍ਰੇਮ ਅਤੇ ਸਰਬਵਿਆਪਕਤਾ ਦੇ ਅਹਿਸਾਸ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੀਵਨ-ਦਾਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਜਾਣਾ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਵੱਡੀ ਬਦਕਿਸਮਤੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰੋਂ ਆਲਸ ਦੂਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਮਨ ਪ੍ਰੀਤਮ ਨਾਲ ਜੁੜਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਹਰ ਥਾਂ ਨਾਰਾਇਣ ਦਾ ਵਾਸ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਵਿਸਥਾਰਪੂਰਵਕ ਅਰਥ
੧. ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਭੁੱਲਣਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਬਦਕਿਸਮਤੀ
ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਫ਼ਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਅਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਬਖ਼ਸ਼ਣ ਵਾਲੇ ਦਾਤਾਰ ਨੂੰ ਭੁਲਾ ਬੈਠਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਅਭਾਗਾ ਸਮਝੋ। ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਜੀਵਨ, ਸਾਹ, ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਦਾਤਾਂ ਪ੍ਰਭੂ ਵੱਲੋਂ ਮਿਲੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾਤਾਂ ਦੇ ਮੂਲ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਜਾਣਾ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਦੀ ਅਸਲ ਮੰਜ਼ਿਲ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਣਾ ਹੈ।
ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਮਨ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਚਰਨ-ਕਮਲਾਂ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਾਮ-ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੇ ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਵਰਗੀ ਆਤਮਿਕ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਚਰਨ-ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਨ ਦਾ ਭਾਵ ਹੈ—ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਯਾਦ, ਪ੍ਰੇਮ ਅਤੇ ਭਾਣੇ ਵਿੱਚ ਮਨ ਨੂੰ ਟਿਕਾਉਣਾ।
੨. ਨਾਮ-ਪ੍ਰੇਮ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਤਮਿਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਜਗਾਉਂਦਾ ਹੈ
ਰਹਾਉ ਵਾਲੀ ਪੰਕਤੀ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਸੇਵਕ ਰਾਮ-ਨਾਮ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮ ਵਿੱਚ ਜਾਗਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਜਾਗਣਾ ਸਿਰਫ਼ ਸਰੀਰਕ ਨੀਂਦ ਤੋਂ ਉੱਠਣਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਅਗਿਆਨਤਾ, ਬੇਧਿਆਨੀ ਅਤੇ ਮਾਇਆ ਦੀ ਖਿੱਚ ਤੋਂ ਜਾਗਣਾ ਹੈ।
ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਮਨ ਪ੍ਰੀਤਮ ਪ੍ਰਭੂ ਨਾਲ ਜੁੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚੋਂ ਆਲਸ ਦੂਰ ਹੋਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਕਰਤੱਵਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸੁਚੇਤ, ਸੇਵਾ ਵੱਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਅਤੇ ਨਾਮ-ਸਿਮਰਨ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਬਣਦਾ ਹੈ।
੩. ਹਰ ਥਾਂ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ
ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਮਾਰੀਏ, ਉੱਥੇ ਨਾਰਾਇਣ ਹੀ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਭੂ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈ।
ਇਹ ਅਹਿਸਾਸ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਅੰਦਰੋਂ ਵੈਰ-ਵਿਰੋਧ, ਹੰਕਾਰ ਅਤੇ ਭੇਦਭਾਵ ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਹਰ ਜੀਵ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਜੋਤ ਵੇਖਣ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਦੂਜਿਆਂ ਨਾਲ ਪਿਆਰ, ਸਤਿਕਾਰ ਅਤੇ ਦਇਆ ਵਾਲਾ ਵਿਹਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
੪. ਨਾਮ-ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਹੋਰ ਮੋਹ ਘਟਦਾ ਹੈ
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਨਾਮ-ਜਲ ਦਾ ਰਸ ਪੀਣ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਮੋਹਾਂ ਅਤੇ ਲਗਾਵਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਭਾਵ ਸੰਸਾਰਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਭੱਜਣਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਵੀ ਮਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭੂ ਨਾਲ ਜੋੜਨਾ ਅਤੇ ਅੰਨ੍ਹੀ ਮਮਤਾ, ਲਾਲਚ ਤੇ ਹੱਦੋਂ ਵੱਧ ਆਸਕਤੀ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਹੈ।
हिंदी में विस्तृत अर्थ
१. परमात्मा को भूलना सबसे बड़ा दुर्भाग्य
गुरुवाणी बताती है कि जो मनुष्य प्राणों के स्वामी और सब कुछ देने वाले प्रभु को भूल जाता है, उसे अभागा समझना चाहिए। जीवन, श्वास, बुद्धि और संसार की सभी प्राप्तियाँ परमात्मा की देन हैं। इन दातों के स्रोत को भूल जाना जीवन के वास्तविक उद्देश्य से दूर हो जाना है।
जिस व्यक्ति का मन प्रभु के चरण-कमलों में रम जाता है, वह अमृत के सरोवर में स्नान करने जैसी आध्यात्मिक पवित्रता प्राप्त करता है। इसका आशय है कि मनुष्य का मन प्रभु के प्रेम, स्मरण और आज्ञा में स्थिर हो जाए।
२. नाम-प्रेम आत्मिक जागृति लाता है
गुरु साहिब कहते हैं कि प्रभु का सेवक राम-नाम के प्रेम में जागता है। यह जागृति केवल शारीरिक नींद से उठना नहीं, बल्कि अज्ञानता, लापरवाही और माया के मोह से जागना है।
जब मन परमात्मा से जुड़ता है, तब आलस्य दूर होने लगता है। मनुष्य अपने कर्तव्यों के प्रति सजग होता है और सेवा तथा सिमरन में रुचि लेने लगता है।
३. हर जगह परमात्मा की उपस्थिति देखना
गुरुवाणी के अनुसार जहाँ भी दृष्टि जाती है, वहाँ नारायण ही विद्यमान हैं। प्रभु सभी जीवों के हृदय में व्यापक हैं और पूरी सृष्टि के आधार हैं।
यह दृष्टि मनुष्य के भीतर से वैर, अहंकार और भेदभाव को कम करती है। जब वह हर जीव में परमात्मा की ज्योति देखने लगता है, तब उसका व्यवहार प्रेम, सम्मान और दया से भर जाता है।
४. नाम-अमृत से सांसारिक मोह कम होता है
गुरु नानक साहिब समझाते हैं कि नाम-जल का रस पीने वाला मनुष्य अन्य सभी मोहों और आसक्तियों को त्याग देता है। इसका अर्थ संसार और परिवार की जिम्मेदारियों से भागना नहीं, बल्कि उन्हें निभाते हुए मन को परमात्मा से जोड़ना और लालच तथा अंधी आसक्ति से बचना है।
English message
The Divine is the source of life and the giver of all blessings. Forgetting the Giver is a great spiritual loss, while remembering the Divine awakens the mind from indifference and attachment. Through Naam, one discovers the Divine presence everywhere, grows in love and humility, and becomes less entangled in worldly attachments. True spiritual awakening is to live responsibly while keeping the heart connected to the Beloved.
ਜੀਵਨ ਲਈ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ
-
ਦਾਤਾਰ ਨੂੰ ਯਾਦ ਰੱਖੋ: ਜੀਵਨ ਦੀ ਹਰ ਦਾਤ ਲਈ ਸ਼ੁਕਰਾਨੇ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਰੱਖੋ।
-
ਨਾਮ ਨਾਲ ਦਿਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰੋ: ਸਵੇਰ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸੋਚ ਪ੍ਰਭੂ-ਸਿਮਰਨ ਅਤੇ ਚੰਗੇ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਹੋਵੇ।
-
ਆਲਸ ਛੱਡੋ: ਆਤਮਿਕ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰਕ, ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਕਰਤੱਵ ਵੀ ਨਿਭਾਓ।
-
ਹਰ ਜੀਵ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰੋ: ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਜੋਤ ਵੇਖਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰੋ।
-
ਮੋਹ ਅਤੇ ਲਾਲਚ ’ਤੇ ਕਾਬੂ ਰੱਖੋ: ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਨਿਭਾਓ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਨ ਦੀ ਗੁਲਾਮੀ ਨਾ ਬਣਨ ਦਿਓ।
-
ਪ੍ਰੇਮ ਅਤੇ ਨਿਮਰਤਾ ਅਪਣਾਓ: ਪ੍ਰਭੂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਮਨ ਦੂਜਿਆਂ ਨਾਲ ਵੀ ਪਿਆਰ ਭਰਿਆ ਵਿਹਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
-
ਨਾਮ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਦਾ ਆਧਾਰ ਬਣਾਓ: ਸਿਮਰਨ ਸਿਰਫ਼ ਬੋਲਾਂ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਾ ਰਹੇ, ਸਗੋਂ ਆਚਰਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਵੇ।