ਮੂਲ ਗੁਰਬਾਣੀ ਪਾਠ

ਧਨਾਸਰੀ ਮਹਲਾ ੫ ॥

ਜਤਨ ਕਰੈ ਮਾਨੁਖ ਡਹਕਾਵੈ ਓਹੁ ਅੰਤਰਜਾਮੀ ਜਾਨੈ ॥

ਪਾਪ ਕਰੇ ਕਰਿ ਮੂਕਰਿ ਪਾਵੈ ਭੇਖ ਕਰੈ ਨਿਰਬਾਨੈ ॥੧॥

ਜਾਨਤ ਦੂਰਿ ਤੁਮਹਿ ਪ੍ਰਭ ਨੇਰਿ ॥

ਉਤ ਤਾਕੈ ਉਤ ਤੇ ਉਤ ਪੇਖੈ ਆਵੈ ਲੋਭੀ ਫੇਰਿ ॥ ਰਹਾਉ ॥

ਜਬ ਲਗੁ ਤੁਟੈ ਨਾਹੀ ਮਨ ਭਰਮਾ ਤਬ ਲਗੁ ਮੁਕਤੁ ਨ ਕੋਈ ॥

ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਦਇਆਲ ਸੁਆਮੀ ਸੰਤੁ ਭਗਤੁ ਜਨੁ ਸੋਈ ॥੨॥੫॥੩੬॥

ਮਿਤੀ: ਬੁੱਧਵਾਰ, ੨੬ ਕੱਤਕ (ਸੰਮਤ ੫੫੮ ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ), ੧੧ ਨਵੰਬਰ ੨੦੨੬ | ਅੰਗ ੬੮੦

ਕੇਂਦਰੀ ਭਾਵ

ਇਸ ਪਾਵਨ ਸ਼ਬਦ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਬਾਹਰੀ ਧਾਰਮਿਕ ਦਿਖਾਵੇ, ਧੋਖੇ ਅਤੇ ਲੋਭ ਤੋਂ ਸੁਚੇਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮਨੁੱਖ ਭਾਵੇਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਧੋਖਾ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਾਪ ਕਰਕੇ ਮੁੱਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਧਾਰਮਿਕ ਭੇਖ ਧਾਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਅੰਤਰਜਾਮੀ ਪ੍ਰਭੂ ਤੋਂ ਕੁਝ ਲੁਕਿਆ ਨਹੀਂ। ਪ੍ਰਭੂ ਦੂਰ ਨਹੀਂ, ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਨੇੜੇ ਹੀ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਤੱਕ ਮਨ ਦੀ ਭਟਕਣਾ ਅਤੇ ਲੋਭ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਅਸਲ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਸੱਚਾ ਸੰਤ ਅਤੇ ਭਗਤ ਉਹ ਹੈ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਮਾਲਕ ਦੀ ਮਿਹਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਦਾ ਜੀਵਨ ਅੰਦਰੋਂ ਸੱਚਾ ਹੈ।

ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਵਿਸਥਾਰਪੂਰਵਕ ਅਰਥ

੧. ਬਾਹਰੀ ਦਿਖਾਵਾ ਨਹੀਂ, ਅੰਦਰਲੀ ਸੱਚਾਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ੩. ਮਨ ਦੀ ਭਟਕਣਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਮੁਕਤੀ ਨਹੀਂ

ਜਦ ਤੱਕ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਅੰਦਰ ਭਰਮ, ਲੋਭ ਅਤੇ ਮਾਇਆ ਦੀ ਖਿੱਚ ਬਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਤਦ ਤੱਕ ਉਹ ਅਸਲ ਆਜ਼ਾਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਮੁਕਤੀ ਸਿਰਫ਼ ਬਾਹਰੀ ਰਸਮਾਂ ਜਾਂ ਧਾਰਮਿਕ ਪਹਿਰਾਵੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਇਸ ਲਈ ਮਨ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ, ਸੱਚਾ ਆਚਰਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਮਿਹਰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ।

੪. ਸੱਚੇ ਭਗਤ ਦੀ ਪਛਾਣ

ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸੱਚਾ ਸੰਤ ਜਾਂ ਭਗਤ ਉਹ ਹੈ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਦਇਆਲੂ ਮਾਲਕ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਪਛਾਣ ਸਿਰਫ਼ ਬੋਲਾਂ ਜਾਂ ਪਹਿਰਾਵੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਸ ਦੇ ਨਿਮਰ ਸੁਭਾਅ, ਸੱਚੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਲੋਭ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਮਨ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

हिंदी में विस्तृत अर्थ

१. बाहरी दिखावा नहीं, आंतरिक सच्चाई आवश्यक है

मनुष्य कई बार अपने स्वार्थ के लिए दूसरों को धोखा देने का प्रयास करता है। वह अपने पापों को छिपाता है और धार्मिक या वैरागी होने का वेश भी धारण कर सकता है। लेकिन परमात्मा अंतर्यामी है। उससे मनुष्य के विचार, नीयत और कर्म छिपे नहीं रहते। इसलिए धर्म का वास्तविक आधार बाहरी वेशभूषा नहीं, बल्कि मन की पवित्रता और सच्चा आचरण है।

२. परमात्मा दूर नहीं, हमारे निकट हमनुष्य अक्सर परमात्मा को दूर समझकर बाहर खोजता रहता है, जबकि प्रभु उसके हृदय में ही उपस्थित है। लोभ से घिरा हुआ मनुष्य कभी एक दिशा में और कभी दूसरी दिशा में भटकता रहता है। उसकी इच्छाएँ समाप्त नहीं होतीं और उसे स्थायी शांति नहीं मिलती।

३. मन का भ्रम दूर हुए बिना मुक्ति नहीं

जब तक मन में लोभ, भ्रम और माया की आसक्ति बनी रहती है, तब तक मनुष्य वास्तविक मुक्ति प्राप्त नहीं कर सकता। केवल धार्मिक कर्मकांड या बाहरी वेश धारण कर लेने से आत्मिक स्वतंत्रता नहीं मिलती। इसके लिए मन की निर्मलता, सच्चा आचरण और प्रभु की कृपा आवश्यक है।

४. सच्चे संत और भक्त की पहचान

गुरुवाणी के अनुसार सच्चा संत वही है जिस पर दयालु स्वामी की कृपा होती है। उसकी पहचान उसके वस्त्रों या दावों से नहीं, बल्कि उसके विनम्र स्वभाव, निर्मल मन और सत्यपूर्ण जीवन से होती है।

English message

True spirituality is reflected in inner honesty, not outward appearance. No deception can hide our intentions from the Divine, the Knower of every heart. God is not distant; the Divine presence is near. Greed and mental delusion keep the mind restless, while humility, truthful living and divine grace lead towards inner freedom and peace.